Toespraak Edo Fennema 22 februari herdenking

Herdenking-bombardement-22-feb-14-foto-wil-gipman
Herdenking op 22 februari 2014 – foto Wil Gipman, meer foto’s herdenking 

Voordracht bij  “De Schommel” op de Raadhuishof Herdenking bombardement 22 februari 1944

Door Edo Fennema, Stichting in Paradisum.

Voordracht de Schommel – 22 februari 2014

Doorbraak? Na 70 jaar?

Nu 20 jaar op rij herdenken we het bombardement op Nijmegen, en sedert 30 jaar zijn bevrijding middels de operatie Market Garden.
Doet dat –herdenken- iets, bereiken we er iets mee?
M.i. is er sprake van een geleidelijke doorbraak die steeds zichtbaarder wordt.

Iedereen beseft nu, dat het bombardement geen vergissing was, maar een resultante van een oorlogssituatie. Eenmaal teruggeroepen vanwege het slechte weer boven Duitland, kregen de jonge betrekkelijk onervaren vliegeniers, ver weg uit Amerika, de opdracht gelegenheidsdoelen bij de grens te bombarderen. Dwz Duitse belangen, zoals een olieopslagplaats, industriecomplexen, of spoorwegen. In Nijmegen richtte men zich op station en spoorbanen, maar het bommentapijt nam in zijn noodlot de gehele binnenstad mee, en 800 bewoners. Men was zich bewust, dat men Nijmegen, Arnhem en Enschede bombardeerde. Later werden er wel striktere afspraken gemaakt rondom grensgebieden, en noemde men het voorval een mistake, een vergissing

Nijmegen was niet alleen maar slachtoffer, maar was samen met Arnhem door de geallieerden uitverkoren , als keystone, als hoeksteen in de bevrijding van West-Europa. De Market- Gardenoperatie. Dat leidde tot de bevrijding van Nijmegen, september 1944 en een verloren slag om Arnhem.
Maar dat culmineerde op 7 februari 1945 in de Operatie Veritable, de grootste Armada ooit, die vanuit deze keystone vertrok, don’t forget, om de poort naar Duitsland te openen en door te stoten naar de bevrijding van West Europa mei 1945 .

Nijmegen is met haar strategische ligging en sleutelpositie, ook het grootste oorlogsslachtoffer van Nederland geworden, maar met heel weinig erkenning en steun van de Nederlandse overheid. Omdat de Nederlandse Overheid in die dagen daar niet bij was,en te London verbleef, en al steeds van een vergissing was uitgegaan.
Met de Nederlandse Overheid hebben we nog geen doorbraak bereikt,…. Maar toch komen doorbraken op ons af;…
Zoals het kinder-wandelproject van Marian van Steen en Myrna Rasker. De “schooldag van 22-02-1944.”
Prachtig is het initiatief van Bregje Jaspers en haar vader Rob, om een bommenboek te maken met een wandeling door Nijmegen met vele verhalen. -Brandhaarden Bombardement-. Het is een zeer goed hulpmiddel om het Bombardement weer tot leven te brengen.
Een andere doorbraak is de heruitgave van het boek van Joost Rosendaal van 2009, deze dagen in het Engels. –The destruction of Nijmegen in 1944-. Ons verhaal is nu voor de gehele wereld toegankelijk, en zal ook Nijmegen helpen verder te doen ontsluiten.
Een volgende doorbraak zal zijn de verschijning van het boek, in 2015, van Bart Janssen, – de pijn die blijft, deel 2-. Geleidelijk zullen vele andere Nijmeegse oorlogsslachtoffers hun gezicht en hun verhaal terugkrijgen.

Wat doet bewustwording van onze geschiedenis met de Gemeente en haar bestuurders?
Kort na de eerste herdenkingen, organiseerde Burgemeester d’Hondt een symposium voor bestuurders uit Europese Frontsteden. Wat had de oorlog later met hun steden gedaan, …?
Burgemeester, Mw. Ter Horst was uitermate gericht op deze Herdenking, zoals op de Daalseweg, en wilde vanaf het jaar 2000 deze ook hier bij de Schommel jaarlijks organiseren. Burgemeester de Graaf verhief de Geschiedenis van Nijmegen tot de Core, van de hedendaagse Nijmeegse ontwikkeling…. Altijd Nijmegen…
Burgemeester Bruls lijkt met zijn college deels op rozen te zitten, want er zijn grote doorbraken,

Het plein 1944, dat binnenkort voor het eerst na 70 jaar uit zijn as zal verrijzen!
Een letterlijke doorbraak is het gigantische project –Ruimte voor de Waal- en het tot stand brengen van en nieuwe stadsontwikkeling in Nijmegen-Noord met een île de la cité. Ik denk, dat men vanuit de gehele wereld hier komt kijken.
En Nijmegen is volkomen ontsloten geraakt, middels een soort Periferique, door de komst van de schitterende Nieuwe stadsbrug, -de Oversteek- op de plaats, waar de Amerikanen op 20-09-1944, de grootste heroïsche actie neerzetten, uit de 2e wereldoorlog. -De Waalcrossing.-
Deze bevrijdende oversteek, is aanleiding geweest tot de ontwikkeling van deze brug.

Nu maar hopen, dat er in Nijmegen een nationaal bevrijdingsmuseum mag komen. Heeft ze wel verdiend. Komt de Nederlandse Overheid ook kijken!?

H.Fennema Bestuurslid Stichting In Paradisum te Nijmegen, sedert 1990.

——-

19 februari 2014 – Begrafenis Christdoorakkers 1938-2014
Daalseweg Begraafplaats Nijmegen

Wij zijn hier op een bijzondere plaats. Hier bij het nieuwe huis aangekomen.

Ik spreek hier namens Stichting In Paradisum.
En haar voorganger de Werkgroep ‘t Te behouden Kerkhof

Beide werkgroepen zijn door Christ geïnitieerd en opgericht. Als socioloog had Christ geleerd, de samenleving, de Gemeente en de wijken te sturen en te beïnvloeden. En dat is dan ook de reden, dat we Christ vandaag op deze Begraafplaats mogen begraven. Christ had wel overeenkomsten met Willem Barentszoon van het Behouden Huijs op Nova Zembla.

Een uitspraak, die hij vaak bezigde en wat hij zelf ook was, is;
-De aanhouder wint, IK ben de aanhouder-.

Hoewel dat nu niet zo’n mooi woord is, maar Christ hield van krachtige termen, was hij een Vuurvreter en voortdurende inspirator.

Hij dacht daarom zelf, net zoals zijn ouders, niet zo oud te worden. Maar hij is toch dank zij heel goede zorgen 75 jaar geworden. Prachtig was, dat hij de Wijkprijs van dagblad de Gelderlander mocht ontvangen.
“Doorakkers heeft de Begraafplaats Daalseweg , vóór de poorten van de Hel weggesleept”. Schitterend en verdiend was ook zijn Koninklijke onderscheiding voor al zijn prestaties. Heel bijzonder , dat Christ en Agnes op latere leeftijd met elkaar konden huwen.

Het beklemmende ziekteproces van Christ, heeft in alle geleidelijkheid heel lang gelopen. Wel meer dan 15 jaar. Ook daarin was Christ -Aanhouder-. Dit moet veel voor Agnes, heel de familie, kinderen, schoondochter en kleinkinderen betekend hebben.

Het is de zeer grote verdienste van Agnes, dat Christ tot zijn sterven in zijn geliefde Behouden Huijs op de Heydenrijckstraat mocht blijven wonen. Agnes verdient van ons grote lof en bewondering.

De Aanhouder wint!

Rust zacht Christ.

Edo Fennema Stichting In Paradisum.

——-

22 februari 2013 – Voordracht de Schommel

Wij houden nu al twintig jaar herdenking Bombardement. En elke keer is het anders. Van zeer heftig winterweer, tot een mooie voorjaarsdag.
22-02-1944 was een mooie voorjaarsdag. Maar niemand kon voorzien, dat die dag de meest destructieve uit haar geschiedenis zou worden. En niemand wist gelukkig, dat die dag een begin was van een ellendige ontwikkeling voor Nijmegen en haar omgeving zeker tot en met eind 1945.
Het bombardement rukte hart en ziel uit de stad. 650 Nijmeegse burgers verloren hun leven.

De Market Garden, in september 1944, was een heftige korte oorlog, die in een groot debacle eindigde. Met daardoor een lange stagnatie van de oorlog in West-Europa.
Gevolgd door voortgaande Duitse represailles, en aanvallen op de Engelsen en Amerikanen in onze stad. Met vele brandstichtingen en kleinere bombardementen van september t/m december 1944.
Vanaf 7 februari 1945 trok de grootste armada en navenante oorlog langs- en door Nijmegen en door haar achterland. Operatie Veritable, om Duitsland open te breken, en de Russen tegemoet te treden.
Na die periode moesten we inzien, dat 500 Joodse medeburgers omgekomen waren in de Duitse kampen. Alles bij elkaar opgeteld, kan men stellen, dat Nijmegen de grootste oorlogsinvalide was geworden van de Nederlanden met 3000 burgerslachtoffers.

Ik denk, dat zij daarna in een verdwaasde toestand verkeerde, een groot infarct, en niet bij machte was, zich op te richten, en te laten horen. Zij had haar eigen ziel verloren.
Dat gaf een trage ontwikkeling na de oorlog. We zijn nu bijna 70 jaar verder. Hoe hebben we het gedaan? Beter laat dan nooit is de stad geleidelijk in een wederopbouw geraakt. We zijn nu een grote bouwput.

Op 2 december kortgeleden ontviel ons Alphons Brinkhuis, op 78 jr leeftijd. Hij heeft enorm veel betekend voor het proces van Nijmegen. Hij heeft het geopend. We zijn hem zeer erkentelijk. In 1984 publiceerde hij zijn grote onderzoek in een boek; -de Fatale aanval-. Vergissing of opzet? Er zijn geen andere mensen geweest, die zo gedreven onderzoek hebben gedaan naar de Amerikaanse bombardementen op 22-02-1944 in Nederland.
Dat kwam omdat hij als tienjarige jongen lotgenoot werd van het bombardement op Enschede. Op volwassen leeftijd ging hij naar Nijmegen. Dat was geen toeval. Feitelijk was hij geshockeerd door de afwezigheid van oorlogsbewustheid en haar gevolgen, Hij droeg zijn boek op aan –hen die het overleefden, en hen die er nooit van hoorden-. Zeer indrukwekkend heeft hij zijn onderzoek beschreven. De conclusie was eigenlijk, dat de bombardementen op Deventer, Enschede, Arnhem en Nijmegen een resultante waren van de bevrijdingsoorlog. Hij noemde dat –Vergissing- achteraf..

Joost Rosendaal heeft het misschien mooier omschreven, “Het was geen vergissing, maar er ging die dag wel veel fout, en veel zat tegen, zoals dat in een oorlog kan gebeuren”. Boven de overlijdensaankonding van Alphons Brinkhuis staat; “That’s Life”. Boven de Titel;” De Fatale aanval”, had kunnen staan; “That’s War “
In mijn beleving is het meest tergende de collectieve onderdrukking van de waarheid na de oorlogsepisode van Nijmegen. Het ontkennen van haar gigantisch slachtofferschap, als consequentie van haar strategische ligging. Nijmegen was te passief, maar in het overige deel van Nederland hebben ze een blinde vlek gehad of willen hebben. Dat was zeer spijtig en heeft bijgedragen aan een stagnatie in haar ontwikkeling. Wij zijn heel erg blij met de jaarlijkse Amerikaanse vertegenwoordiging sedert 2006. Als ook de aanwezigheid van de buurtgemeenten rondom Nijmegen, zoals ook de aanwezigheid van Duitse Gemeenten en de Duitse overheid. Het werk gaat voort. Maar de afwezigheid alle jaren van de Nederlandse overheid doet pijn. Als uitzondering noem ik Minister Donner in 2009. De houding van de Nederlandse overheid is nog niet anders, dan tijdens en na de oorlog. Het werk gaat voort. Bart Janssen is volop bezig met zijn nieuwe boek over alle Nijmeegse oorlogsslachtoffers, voor zover te achterhalen.

Ik hoop ten zeerste, dat in het krachtenspel van heden, Nijmegen de plaats wordt voor een Nationaal Oorlogsmuseum. De Vasimlocatie, in de buurt van de Oversteek, wordt daarvoor genoemd. We hopen, dat onze nieuwe Burgemeester, Hubert Bruls, de Haagse Poort weet open te breken met zijn diplomatie en charme in deze benauwde tijd. . Een museum draagt bij aan Overdracht. Marjan van Steen werkt aan de overdracht voor- en door kinderen, o.m. hier op deze plek, tussen de kastanjebomen, die de oorlog, de vernieuwing en de bloedingsziekte overleefd hebben.

Het werk gaat voort. Onze stichting In Paradisum heeft in vak 38 van het Daalseweg kerkhof
houten kruisjes geplaatst met namen van alle bombardementsslachtoffers aldaar begraven. Gaat U er vanmiddag na de Herdenking, die om 13.15h begint, kijken. Het is zeer indrukwekkend.

Edo Fennema.


Edo Fennema namens de Stichting In Paradisum (foto 2009) 

Informatie Herdenking 22 februari  –  Foto’s 22 februari herdenking & foto’s Wil Gipman

Winkels, bedrijven, uitgaan Nijmegen - Agenda Nijmegen